Het woord marathon komt uit de atletiek. Het refereert aan de Griekse soldaat die na de slag bij Marathon terug is gelopen naar Athene om de koning te vertellen dat ze de slag hadden gewonnen. De afstand die de soldaat heeft hardgelopen is nu de marathonafstand in de atletiek (42,195 km). Vanuit de atletiek is deze term overgewaaid naar verschillende sporten waaronder het schaatsen. In het schaatsen staat de marathon gelijk aan het rijden van een lange afstand. De afstand verschilt per klasse en/of leeftijd.


De eerste wedstrijden
Pas eind vorige eeuw kwam er lijn in de afstanden/tochten. Dat gebeurde overigens niet door de in 1882 opgerichte Nederlandsche Schaatsenrijders Bond (de KNSB bemoeide zich alleen met de langebaan), maar door de Friese IJsbond. In Friesland raakte men er van doordrongen dat er wat moest gebeuren, wilde men veilig en goed kunnen schaatsen. Zodoende werd in 1886 de eerste IJsbond opgericht. In 1891 en 1895 zouden de Zuid-Hollandsche IJsbond en de IJsbond Hollands Noorderkwartier volgen. Het betekende een reuzenstap voorwaarts. Er kwamen ijsverorderingen en vaarverboden. De banen werden over de hele lengte onderhouden en gevaarlijke plaatsen werden gemarkeerd.

Toch zou de definitieve doorbraak van het marathonschaatsen nog eens jaren op zich laten wachten. Dat gebeurde in het begin van de zeventiger jaren van de vorige eeuw, toen de Elfstedencracks door het uitblijven van natuurijs naar alternatieven gingen zoeken (kunstijs en buitenlands ijs). Eind 1973 benoemde de KNSB een commissie die in het lange afstandschaatsen meer lijn moest brengen. Het marathonschaatsen kreeg een jaar later zijn definitieve vorm en naam.
Sponsors zagen er vervolgens wel brood in. Heineken kwam met zijn schaatsfestijn en organiseerde een achttal wedstrijden, hetgeen leidde tot een jaarklassement met bijbehorende trofee. Een formule die sindsdien, zij het onder verschillende namen (AEGON Trophy, UNOX Cup), jarenlang werd gehandhaafd. Het marathonschaatsen nam een ongekende vlucht, met als hoogtepunten de Elfstedentochten van 1985, 1986 en 1997.